Wanneer moet een platform met werknemers werken?

Door: Anne van der Rest
platformeconomie_
16 december 2021
6 minuten lezen

Uber en Deliveroo worden gevloerd door de Europese Commissie. Als het aan de Europese Commissie ligt krijgen platformwerknemers zoals maaltijdbezorgers of koeriers meer rechten. Ze moeten behandeld worden als gewone werknemers. De reacties zijn over dit advies zijn behoorlijk verdeeld. Ook wij hebben een visie over het advies van de Europese Commissie. Daarom hebben wij vanuit Maqqie een beknopt alternatief advies uitgewerkt.

Wat is de platformeconomie?

Je kan het absoluut niet meer ontkennen: online platformen zijn booming business geworden. Europa telt op dit moment zo’n 500 actieve platformbedrijven. En naar schatting werken zo’n 28 miljoen Europeanen voor platformbedrijven zoals Uber en Deliveroo. De verwachting is dat dat aantal nog flink zal oplopen; naar 43 miljoen in 2025. En dat zijn er in minder dan 4 jaar dus 15 miljoen méér.

Ook in Nederland is de platformeconomie aan een niet te stuiten opmars bezig. Maar wat is een platformeconomie? De platformeconomie wordt gevormd door het geheel van bedrijven, die via een online platform vraag en aanbod bij elkaar brengen. Het ene platform is een soort digitale marktplaats en het andere meer een distributiekanaal. Daarbij kan het gaan om goederen, entertainment & informatie, maar ook om bijvoorbeeld arbeid.

Brengt een platform vraag en aanbod van arbeid bij elkaar, dan wordt dat een werkplatform genoemd. Nederland telt 125 actieve werkplatforms. De meeste van de platforms bieden fysiek werk op locatie, bijvoorbeeld maaltijdbezorging en schoonmaak. Als de groei van de platformeconomie zich doorzet zal de werkgelegenheid in flinke mate toenemen.

Maar… de arbeidsrelatie tussen werknemers en het platform is een heikel punt. Zijn het werknemers die in loondienst zijn, opdrachtgevers of zelfstandige ondernemers? Voor een werknemer hebben we het in Nederland goed geregeld. Werknemers vallen vaak onder een cao waardoor hun belangen behartigd worden door professionals. Ze hebben recht op een sociaal vangnet voor bijvoorbeeld werkeloosheid en arbeidsongeschiktheid. Bouwen pensioen op en hebben zekerheid van inkomen. Als zzp'er (ondernemer) wordt verwacht dat je zelf je zekerheid inricht. Voorzieningen treft voor periodes waarin je geen inkomen hebt zoals vakantie, minder werk of ziekte. Maar er wordt ook verwacht dat je nadenk over aansprakelijkheid en pensioen.

Veel van de platformen werken met zzp’ers. Maar zijn dit wel zzp'ers (zelfstandigen)? Of is er sprake van "schijnzelfstandigheid"? In Nederland hebben belangenverenigingen als FNV-stelling genomen en zelfs al rechtszaken gewonnen. Het zal je niet verbazen dat platformen vaak een andere mening zijn hebben.

Arbeidsmarkt 'a la Maqqie': Premie voor flexwerk

Arbeidsmarkt 'a la Maqqie' - Scheidslijn uitzenden en payrolling

De Sociaal-Economische Raad (SER) bracht recent een advies uit voor de Nederlandse arbeidsmarkt van de komende jaren. In dat advies is een klassieke reflex als uitgangspunt genomen, namelijk: “vast werk is beter”. Wij vinden dat dit SER-advies getuigt van weinig échte toekomstvisie. De arbeidsmarkt van morgen is gebaat bij minder regels, minder complexiteit. Onze arbeidsmarkt heeft een structuur nodig die aansluit op het digitale tijdperk, waarin keuzevrijheid en “on-demand” sleutelbegrippen zijn. Daarbij is het belangrijk dat we het eerlijk regelen, zodat iedereen mee kan doen aan de arbeidsmarkt op een manier die bij zijn/haar leven past.

Van schijnzelfstandigen naar werknemer

In de afgelopen jaren zijn platformen als Uber en Deliveroo symbool komen te staan voor slecht beschermd werk. Met vergaande maatregelen wil de Europese Commissie daar een einde aan maken. In het wetsvoorstel dat afgelopen week werd gepresenteerd staat dat platformwerknemers - die nu weinig ondernemingsvrijheid hebben - automatisch worden beschouwd als werknemer. Inclusief de bijbehorende rechten die een ‘normale’ werknemer heeft: zoals bijvoorbeeld minimumloon, vakantiedagen en pensionopbouw.

Als het wetvoorstel er doorheen gaat, dan zal dit volgens de Commissie gevolgen hebben voor 1,7 tot 4,1 miljoen platformwerknemers in de EU. Op dit moment werken zij nog als zzp’er, maar moeten straks dus hoogstwaarschijnlijk als werknemer worden bestempeld. De beloning zal dan gemiddeld stijgen met 121 euro per jaar. Maar op zijn vroegst zal deze wetgeving pas ingaan rond 2024.

De Commissie wil met dit voorstel het speerpunt, dat zij er ook is voor de sociale bescherming van EU-burgers, kracht bij zetten. De gepresenteerde wetgeving is niet alleen bedoeld om alle platformwerknemers meer rechten te geven, maar ook om een einde te maken aan de verschillende regels die dreigen te ontstaan. Dit komt onder andere door het enorme aantal rechtszaken. Zo zijn er in de EU al meer dan 100 zaken geweest over de arbeidsrelatie tussen platformwerknemers en platformbedrijven. De Commissie stelt dat er juridische duidelijkheid moet komen en niet ad hoc gereageerd moet worden door verschillende rechters.

Zo oordeelde de hoogste Britse rechter begin dit jaar, dat platformwerknemers van Uber werknemers zijn en geen zzp’ers. In diezelfde periode besloot het gerechtshof in Nederland dat de fietskoeriers van Deliveroo werknemers moeten zijn. En dus ook zo betaald en behandeld moeten worden. Tot de dag van vandaag houdt Deliveroo zich nog niet aan deze uitspraak. Bij onze buurlanden werd er weer een heel ander oordeel gegeven. Namelijk dat de koeriers wel zelfstandigen zijn. En dus wil de Commissie een gelijk speelveld creëren van de spelregels.

De vijf platform criteria

De Commissie heeft vijf kenmerken geformuleerd die erop wijzen dat platforms in de toekomst hun mensen in dienst moeten nemen. Deze kenmerken zijn:

  • Het platform bepaalt de hoogte van de vergoeding.
  • Het bepaalt de kledingvoorschriften en/of heeft gedragsregels vastgesteld.
  • Het houdt toezicht op de kwaliteit en de opbrengst van het werk. Ook op elektronische wijze, denk hierbij aan algoritmes.
  • Het beperkt de vrijheid van diegene die voor hen werken, onder meer via straffen. Mensen kunnen niet zelf bepalen wanneer ze willen werken of wie hen kan vervangen.
  • Het platform maakt het onmogelijk voor de mensen die er werken om zelf een klantenkring op te bouwen.

Voldoet het platform aan minimaal twee van de vijf kenmerken? Dan wordt het platform gezien als werkgever. Daar zal het bedrijf dan ook naar moeten handelen. En dat betekent dat zij zzp’ers in dienst moet nemen. Maar als een platformbedrijf bij de Nederlandse rechter kan aantonen dat hij geen werkgever is, kan hij gewoon weer op dezelfde manier verder.

Mocht dit wetvoorstel aangenomen worden, dan moeten de Europese lidstaten hun nationale wetgeving daaraan aanpassen.

Arbeidsmarkt ‘a la Maqqie’

De Founder/CEO van Maqqie, Pieter Jacob Leenman, heeft een visie op de ontwikkelingen hierboven. Hij schrijft hierover het volgende:

De Europese Commissie (EC) verwacht komende jaren een forse groei van het aantal platformwerknemers en komt daarom dus met een bovengenoemd wetsvoorstel. Terecht dat ze uitgaat van forse groei. Werkplatformen voorzien in een behoefte; niet alleen met hun dienstverlening, maar ook de werkenden grijpen dit nieuwe verdienmodel massaal aan. 

Dat er voor de overheden wat betreft de arbeidsmarkt werk aan de winkel is, is evident. Wet- en regelgeving gaan helaas nog steeds uit van het klassieke dienstverband. Ook het voorstel van de EC is op deze “oude leest” geschoeid en biedt geen antwoord op de echte vraagstukken. 

Platformen krijgen in het voorstel van de EC de bewijslast voor hun kiezen als het gaat om de (schijn)zelfstandigheid van hun workforce. Daarmee maakt de EC zelf al duidelijk dat wetgeving onvoldoende aansluit op de praktijk. Duidelijke wetgeving heeft geen bewijslast nodig. 

De arbeidsmarkt is gebaat bij een structuur die aansluit op het digitale tijdperk, waarin keuzevrijheid en “on-demand” sleutelbegrippen zijn. Een toekomst waar technologie een cruciale rol vervult bij het alloceren van het schaarse arbeidspotentieel. Een toekomst waar de werkende meer regie, verantwoordelijkheid en flexibiliteit krijgt bij de invulling van zijn/haar werkzame leven. 

De EC zou zich niet bezig moeten houden met pleisters plakken op een oud model. Zij moet nationale overheden een richtlijn bieden waarin de werkende centraal staat in plaats van de contractvorm (zelfstandig of werknemer). Een richtlijn die voorziet in het arrangeren van voldoende basiszekerheden voor de werkende om vandaaruit een bijdrage te kunnen leveren aan de moderne arbeidsmarkt. Dan is een contractvorm niet relevant meer, want werk is er voldoende. 

Door: Anne van der Rest
16 december 2021
6 minuten lezen

Meer blogs en nieuws van Maqqie?

Blijf op de hoogte van wat er allemaal speelt binnen Maqqie

Terug naar overzicht

Bekijk ook:

minimumloon_2023

Minimumloon 2023

Ieder half jaar wordt de hoogte van het minimumloon vastgesteld. Ook voor het jaar 2023 gaat het minimumloon veranderen en wel met +10,15% per 1 januari. Heb jij werknemers, die worden beloond volgens het minimumloon, dan is het wel handig om te weten wat zij in het volgende jaar gaan verdienen. Check hier wat de minimumlonen voor 2023 gaan worden.

Lees verder