Wet DBA: wanneer kan iemand als zzp’er werken?

Laatst bijgewerkt: augustus 2026 · Gecontroleerd op de actuele regels van de Belastingdienst voor 2026.

Werk je met zzp’ers? Dan moet je samen met de zzp’er beoordelen of iemand echt als zelfstandige werkt of dat de samenwerking eigenlijk past bij loondienst.

De Belastingdienst kijkt daarbij niet alleen naar wat er in het contract staat. Vooral hoe je in de praktijk samenwerkt is belangrijk.

In dit artikel lees je wat de Wet DBA betekent, hoe je beoordeelt of iemand als zzp’er kan werken en waar je in 2026 op moet letten. Wil je weten wat er gebeurt als je de regels niet volgt? Lees dan ons artikel over de handhaving van de Wet DBA.

Wat is de Wet DBA?

DBA staat voor Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties. De Wet DBA is belangrijk als je iemand inhuurt als zzp’er. Opdrachtgever en zzp’er moeten samen beoordelen of de opdracht buiten loondienst kan worden uitgevoerd.

Buiten loondienst betekent dat iemand als zelfstandige werkt en niet als werknemer.

Dat verschil is belangrijk. Werkt iemand in loondienst? Dan moet je als werkgever bijvoorbeeld loonheffingen inhouden en betalen. Voor een zzp’er gelden andere regels.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Bij schijnzelfstandigheid huur je iemand in als zzp’er, terwijl diegene in de praktijk eigenlijk als werknemer werkt.

Wat er in het contract staat is dus niet genoeg. De afspraken moeten ook passen bij hoe je echt samenwerkt.

Staat bijvoorbeeld in het contract dat de zzp’er zelf bepaalt hoe het werk wordt gedaan? Dan moet diegene die vrijheid in de praktijk ook echt hebben.

Wanneer is een zzp’er eigenlijk een werknemer?

Er is geen simpele checklist die meteen zegt of iemand zzp’er of werknemer is, maar bij loondienst zijn drie kenmerken belangrijk:

• gezag: de opdrachtgever kan bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd

• persoonlijke arbeid: de werkende moet het werk zelf uitvoeren

• beloning: de werkende krijgt betaald voor het werk

Om te beoordelen of er sprake is van loondienst, kijk je ook naar:

• wat voor werk iemand doet en hoe lang de opdracht duurt

• wie bepaalt hoe en wanneer het werk wordt gedaan

• in hoeverre het werk en de zzp’er onderdeel zijn van de organisatie

• of de zzp’er het werk zelf moet uitvoeren

• hoe de afspraken zijn gemaakt

• hoe de betaling wordt bepaald

• hoeveel de zzp’er betaald krijgt

• hoeveel financieel risico de zzp’er loopt

• of de zzp’er zich gedraagt als ondernemer

Geen van deze punten bepaalt in zijn eentje of iemand zzp’er of werknemer is. Het gaat altijd om de hele situatie.

Hoe controleer je of een opdracht bij zzp past?

Kijk niet alleen naar het contract, maar vooral naar hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet.

Heeft de zzp’er veel vrijheid om het werk zelf te organiseren? Bepaalt diegene zelf het tarief? Loopt de zzp’er financieel risico en gedraagt diegene zich als ondernemer? Dat past meer bij zelfstandig werken.

Bepaal jij juist hoe en wanneer iemand werkt? Heeft de zzp’er weinig vrijheid en draait diegene mee als vast onderdeel van je organisatie? Dan kan de samenwerking meer op loondienst lijken.

Twijfel je? De Belastingdienst heeft een keuzehulp waarmee je kunt beoordelen of iemand buiten loondienst kan werken.

Wat verandert er rond de Wet DBA in 2026?

Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid.

Sinds 1 januari 2026 kan de Belastingdienst ook weer vergrijpboetes opleggen. In 2026 worden nog geen verzuimboetes opgelegd.

Ondertussen wordt er gewerkt aan nieuwe regels voor zzp’ers. Het kabinet besloot in maart 2026 om een deel van het wetsvoorstel VBAR niet door te zetten. Het kabinet wil wel verder met betere bescherming voor zzp’ers met een laag uurtarief en werkt aan nieuwe regels voor zelfstandigen.

Voor de beoordeling van een arbeidsrelatie verandert dat nu niets. Je blijft kijken naar de hele situatie en vooral naar hoe er in de praktijk wordt gewerkt.